Tworząc miejską sieć transportu autobusowego wysokiej jakości lub radykalnie przemodelowując istniejącą sieć, należy dokładnie zanalizować lokalne uwarunkowania i pożądane modele podróżowania aby uzyskać realistyczne szacunki spodziewanego potencjału popytu na usługi transportowe.
Wyjaśnienie:
Podstawowa analiza lokalnych uwarunkowań miasta ma na celu obiektywne określenie ekonomicznego i finansowego wpływu zamierzonych usprawnień w transporcie publicznym. Daje ona solidne oparcie politycznym decyzjom rady miejskiej.
W przypadku mniejszych miast (ok. 25000-75000 mieszkańców) należy sprawdzić czy samorząd spełnia wszystkie warunki wstępne dla wprowadzenia miejskiego systemu autobusowego wysokiej jakości, biorąc pod uwagę jego położenie, rozmiar, gęstość zaludnienia i skupienie centrum miasta. Dla przykładu, małe miasta będące częścią większych aglomeracji mogą wymagać modeli podróżowania z dużym udziałem połączeń do sąsiednich miast, a w rezultacie niskim odsetkiem lokalnych podróży, które mogą być zagospodarowane przez lokalny transport autobusowy.
Pola zainteresowania, które należy zbadać zanim zacznie się rozważać udoskonalenia lokalnego transportu publicznego, odnoszą się do wszystkich aspektów wpływających na zapotrzebowanie na transport publiczny w jakimkolwiek stopniu (np. liczba i rozkład przestrzenny mieszkańców). Przykłady można znaleźć w ► Informacje wyjaśniające: Pola zainteresowania w odniesieniu do podstawowej analizy.
W miastach średniej wielkości (≥ 75000 mieszkańców) stosuje się modelowanie popytu na transport i inne skomplikowane metody przeprojektowywania i optymalizacji sieci transportu publicznego, co zwykle przynosi duże korzyści. Z drugiej strony korzystanie z modelowania transportu w małych miastach (ok. 25000-75000 mieszkańców) jest rzadkie i często niekonieczne.
Przed fazą planowania można stworzyć ogólny plan transportu lokalnego traktujący o wszystkich celach i sposobach transportu, jednocześnie podnoszący kwestię dojazdu do centrum miasta (czy innych kluczowych obszarów) innymi sposobami niż za pomocą prywatnych samochodów. Zintegrowany ogólny plan transportu lokalnego obejmujący wszystkie sposoby transportu może przekraczać wymagania mniejszych miast jeśli chodzi o koszty i złożoność, zaleca się jednak takie opracowanie przynajmniej w miastach średniej wielkości.
Przy rozpoczęciu podstawowych analiz celem wprowadzenia systemu HQTP, zewnętrzni eksperci / doradcy z doświadczeniem w dziedzinie miejskiego transportu publicznego mogą wspierać proces decyzyjny dostarczając potrzebnych opracowań (np. początkowe studium wykonalności).
W przypadku decyzji politycznych kluczowe jest wzięcie pod uwagę możliwości przeniesienia na lokalny grunt zaobserwowanych gdzie indziej najlepszych wzorców. Badanie prawdziwych przykładów poprzez wizyty na miejscu może przekonać decydentów do dążenia do wprowadzenia transportu publicznego wysokiej jakości.
Zawsze miej w pamięci potrzebę postępowania zgodnie z „cyklem jakości” (Ilustracja 1‑1). Elementami cyklu jakości są: planuj, działaj, oceniaj (obserwuj i recenzuj) oraz ulepszaj.
Ilustracja 1‑1: Zasada koła jakości
Cykl życiowy produktu transportu publicznego jest krótki, jako że zmieniają się potrzeby klientów. Zaleca się zatem przeprowadzanie regularnej oceny usług transportu autobusowego. Zakres i możliwości tak znaczących przeglądów różnią się w zależności od stopnia zmian w zagospodarowaniu przestrzeni miejskiej, wzrostu liczby mieszkańców i zatrudnienia, polityki transportowej, stylu życia użytkowników, itd., jak również od charakteru ciągłego procesu monitorowania. W każdym z przypadków zaleca się dokonywanie oceny co 3-5 lat.
Donostia-San Sebastián (Hiszpania): Miasto utworzyło urząd Ogólnego Planowania Zagospodarowania Przestrzennego dokonując rekonstrukcji kilku departamentów, opartej na współpracy i koordynacji różnych poziomów administracji. W konsekwencji powstała ogólna polityka mobilności, której głównym celem jest ograniczenie używania samochodów.
Hasselt, Leuven, Sint-Niklaas (Belgia): “De Lijn”, flamandzki operator transportu publicznego, zmierza do osiągnięcia poziomu usług odpowiadającego poziomowi zapotrzebowania (powyżej podstawowego poziomu ustalonego przez prawo) używając narzędzia nazywanego „Netmanagement”. Narzędzie to stosuje ujednolicone i obiektywne metody badania do ujawniania nowych potrzeb wewnątrz sieci.
Lucerna (Szwajcaria): „Zweckverband öffentlicher Agglomerationsverkehr Luzern" (ÖVL) (http://www.oevl.ch) zarządza organizacją i finansowaniem transportu publicznego w mieście i na otaczających je terenach miejskich. Trzech pracowników biura ÖVL prowadzi małe centrum operacyjne. Jeden przedstawiciel każdego z zaangażowanych samorządów odpowiedzialny jest za omawianie i opracowanie odpowiednich usług dla swoich „klientów”. W ten sposób można być pewnym, że lokalna wiedza, specyficzne potrzeby, modele podróży i planowane udoskonalenia są brane pod uwagę w procesie planowania.
Niemcy: Ogólne plany transportu publicznego są wymagane przez niemieckie prawo. Plany te zwykle obejmują średnioterminowe strategie (w tym analizę lokalnych modeli podróży, liczby dotyczące podaży i popytu jak również podstawowy schemat sieci, rozkładu jazdy i finansowania) i powinny być aktualizowane co 5 lat. Organem odpowiedzialnym jest administracja okręgowa lub miejska (w zależności od wielkości i statusu miasta).
Zjednoczone Królestwo: Lokalne władze przeprowadzają Planowanie Dostępności jako część bazy dokumentacji dla Lokalnych Planów Transportowych, gdzie dla każdego miasta / przedmieścia / wsi w ich okolicy analizują możliwość dostępu autobusem do centrów przyciągania (sklepy, szpitale etc.). Działania te służą opracowaniu strategii poprawienia dostępności i są jedną z danych do podjęcia decyzji o skupieniu inwestycji na transporcie publicznym.
HiTrans (2005a): Public Transport & Land Use Planning. Best Practice Guide 1. Publikacja własna HiTrans Consortium. ISBN 82-990111-2-4. www.hitrans.org.
VDV Verband Deutscher Verkehrsunternehmen (2000): Stadtbus – Mobil sein in Klein- und Mittelstädten / Mobility in small and medium-sized towns by urban bus. Düsseldorf (Germany): Alba-Fachverlag (po niemiecku z angielskim podsumowaniem).
Poniższy przegląd (Tabela 1‑1) dostarcza przykładów podstawowych charakterystyk, które należy zbadać w celu przeprowadzenia podstawowej analizy. Przegląd ten może jedynie pokazać przykłady i dostarczyć wskazówek na temat tego, co należy zbadać, gdyż dostępność danych może być bardzo różna w zależności od kraju czy nawet miast w tym samym kraju.
Tabela 1‑1: Pola zainteresowania w odniesieniu do podstawowej analizy (przykłady)
Pole zainteresowania
Podstawowe pytanie, na które należy odpowiedzieć
Źródła informacji
Mieszkańcy
Ile osób mieszka w każdej z części miasta?
Miejskie źródła danych (np. rejestr mieszkańców)
Miejsca generujące zwiększony ruch
Gdzie znajdują się główne zakłady pracy, takie jak ośrodki przemysłu, skupiska biurowców, siedziby banków czy inne miejsca generujące zwiększony ruch, takie jak szpitale, szkoły, dzielnice mieszkaniowe o dużym zagęszczeniu i centra handlowe?
Miejskie źródła danych, własne badania i ich odwzorowanie
Przestrzenna struktura miasta
Czy w mieście istnieją lokalne centra? Które ulice są odpowiednie dla miejskich autobusów? Jakie są typowe odległości między centrum miasta a dzielnicami mieszkaniowymi / przedmieściami?
Miejski plan zagospodarowania przestrzennego, własne badania i ich odwzorowanie
Rozwijające się części miasta
Gdzie planowane są nowe dzielnice mieszkaniowe lub centra biznesowe w najbliższej i dalszej przyszłości?
Miejski plan zagospodarowania przestrzennego, własne badania i ich odwzorowanie
Integracja z sąsiadującymi obszarami miejskimi
Jaki jest udział dojazdów (praca, edukacja) do sąsiednich miast?
Dane dotyczące dojazdów z badań ruchu lub z krajowego urzędu ubezpieczeń społecznych
Udział kosztów ponoszonych lokalnie w prywatnym budżecie
Czy mieszkańcy robią zakupy na miejscu czy podróżują do sąsiednich miejscowości?
Krajowe / regionalne / lokalne instytucje statystyczne
Rola turystyki w mieście
Czy turyści (np. w uzdrowisku) generują dodatkowy ruch w transporcie publicznym?
Stosunek liczby mieszkańców do liczby noclegów
Jakość istniejących usług transportowych
Jaka jest częstotliwość kursowania i zasięg regionalnych linii? Jaką rolę odgrywa kolej na obszarze miasta?
Bieżące rozkłady i plany sieci transportu publicznego
Role “konkurujących sposobów transportu”
Jaki jest udział transportu rowerowego, jaka jest dostępność miejsc parkingowych w centrum miasta, jakie są tendencje w lokalnej polityce dotyczącej parkowania?
Lokalne plany transportowe, własne badania i ich odwzorowanie
Finansowanie i podstawy prawne funkcjonowania miejskiego systemu autobusowego
Jaki organ jest odpowiedzialny za transport (niekoniecznie musi być nim lokalny samorząd, ale np. władze regionalne)? Jakie fundusze są dostępne na budowę lokalnego transportu publicznego?